Tag Archives: vuursteen

[News] Odyssee op de Steentijddag 2013

Beste Steentijd-geïnteresseerde,

De drieëntwintigste editie van de Steentijddag kondigt zich aan. Deze staat gepland voor zaterdag 2 februari 2013. We hebben een gevarieerde dag samengesteld uit diverse aanmeldingen voor lezingen. Het voorlopige programma vindt u in deze brief. De samenvattingen van de lezingen zijn te raadplegen op de website. We hopen natuurlijk op uw komst.

De dag zal als vanouds worden gehouden in het Lipsiusgebouw van de Universiteit, Cleveringaplaats 1 te Leiden. De inschrijving, met koffie en thee, vindt plaats van 10.30–11.00 uur in de centrale hal. De borrel na afloop is in het Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28.

We zullen de lunch gebruiken in het Lipsiusgebouw. Tijdens de lunch kunnen vondsten worden getoond en kunnen boeken en tijdschriften worden verkocht en gekocht. Net als vorig jaar kunt u ook posters ophangen (A0-formaat of kleiner). Indien u voor verkoop een tafel nodig heeft of een poster wilt tonen, laat het ons dan weten (archeologie@planet.nl).

De kosten voor deelname, inclusief lunch en borrel, bedragen 20 euro. U kunt zich aanmelden door het overmaken van dit bedrag op ING-rekening 8987358 t.n.v. M.F. van Oorsouw inzake Steentijddag, Amsterdam onder vermelding van ‘inschrijving 2013’. Als u elektronisch betaalt, graag ook uw naam en adres vermelden. Uw betaling dient vóór 28 januari 2013 binnen te zijn; van de betaling ontvangt u geen bevestiging. Als u alleen boeken verkoopt en de lezingen niet bijwoont, geldt een speciaal tarief van 15 euro inclusief lunch.

Indien u later of aan de zaal betaalt, is er voor u geen lunch beschikbaar! Wij verzoeken u om, als u aan de zaal betaalt, gepast te betalen.

Onze Vlaamse vrienden kunnen zich per e-mail (archeologie@planet.nl) aanmelden; voor de betaling wordt met hen een regeling getroffen.

Wij hopen u (ook) dit jaar te mogen verwelkomen.

Met vriendelijke groet namens de werkgroep ‘Steentijddag’,

Luc Amkreutz

 

Voorlopig programma voor de 23e Steentijddag op 2 februari 2013

 

Leiden, Lipsiusgebouw, Universiteit, Cleveringaplaats 1

 

10.30-11.00 Ontvangst, inschrijving, koffie en thee

 

11:00-11.30 Jean-Pierre de Warrimont

Acheuléen in context? Vroeg-paleolithische artefacten in een lössgroeve ten westen van Maastricht

 

11.30-12.00 Maaike Sier

Verdronken kampplaatsen. Recent donkenonderzoek in de Yangtzehaven, Maasvlakte 2, Rotterdam

 

12:00-12:30 Steentijdberichten

- Franka Kerklaan: de visresten van Emmeloord (J97)

- Jan Kleinen: Laat-paleolithische en mesolithische vondsten uit Lochem

- Tom Hazenberg en Simone Bloo: ‘Borger Meetings 2009’: het boek

 

12.30-14:00 LUNCH

Tevens is het mogelijk publicaties te kopen en te verkopen en elkaar vondsten te

tonen.

 

14:00-14:30 Willem-Jan Hogestijn en Wouter Smith

Naar een efficiëntere opsporing van (kleine) vuursteenvindplaatsen en de weg naar Rome

 

14:30-15:00 Marjorie de Grooth

Verrassende variatie: verwerving en verwerking van bandkeramisch vuursteen (Odyssee project ‘Terug naar de Bandkeramiek’)

 

15.00-15.30 THEEPAUZE

 

15:30-16:00 Theo ten Anscher

De laatsten zullen de eersten zijn. P14 en het ontstaan van de Trechterbekercultuur

 

16:00-16:30 Annelou van Gijn en Diederik Pomstra

Huize Horsterwold. Een reconstructie van een steentijdhuis in de Flevopolder

 

16.30-17.30 BORREL

Borrel in het Rijksmuseum van Oudheden

 

Kijk op www.rmo.nl/steentijddag voor uitgebreide informatie over het programma.

 

 

Twijfel in de Eifel

Het is alweer enige weken geleden dat Ivo, ondergetekende en onze stagiaire Tamara gedrieën in de auto stapten zuidoostwaarts. Doel van onze toch was Bad Münstereifel en een andere projectgenoot, dr. Marjorie de Grooth. Onderweg passeerden we oostwaarts van onze eigen gemoedelijke Graetheidecluster in de rollende Limburgse heuvels en even later zagen we op de snelweg aan onze linkerkant de grote machines van de Tagebau ten teken dat we inmiddels ook de buren van de Aldenhovener Platte voorbij waren. Hoewel het weer allereerst niet meespeelde, kon bij aankomst de lieflijke Eifel ons toch wel zeer bekoren, evenals de hartelijke ontvangst door Marjorie en haar hond Brüno.

Voor degenen die daarvan nog niet op de hoogte waren, Marjorie is binnen (en buiten) ons project een van dé vuursteenspecialisten voor de zuidelijke Nederlanden en de komende drie dagen zouden we met zijn vieren trachten om een flink stuk van het vuursteen van Maastricht-Klinkers voor onze rekening te nemen. Het doel daarvan was tweeledig. Enerzijds voortgang maken met de analyse-fase van dit deelproject, want binnenkort moet er geschreven worden. Anderzijds kennisoverdracht, een van de speerpunten van de Odyssee-aanvraag. Dat laatste begon al op de eerste dag met een (niet zo) mini-college over de vuursteensoorten uit het Krijtgebied. Aan de hand van de geweldige lithotheek, verzameld door een aantal enthousiaste vuursteen-archeologen, kregen we een hands-on introductie in de vuursteensoorten die door de LBK’ers in onze streken gebruikt werden. Nu zagen en beoordeelden we vuursteen natuurlijk niet voor de eerste keer en ten dele was het dan ook een hernieuwde kennismaking (opfris-ervaring) met een aantal oude bekenden, zoals de vuursteen van Lanaye met als bekendste protagonist de Rijckholt vuursteen. De eluviale Banholtvuursteen, Rullen vuursteen, de Valkenburg vuursteen uit de kalksteen van Emael, maar ook Haspengouw, of Belgisch lichtgrijze vuursteen en Zevenwegen vuursteen. Frustrerende, maar daardoor ook des te belangrijker was de inzichtelijke wijze waarop Marjorie ons met de diverse pitfalls en moeilijkheden confronteerde. Stukken die misschien Valkenburg lijken maar het niet zijn, keuzes tussen Rijckholt of misschien een minder geslaagd stukje Haspengouw en zijn alle kenmerken voor Banholt vuursteen wel aanwezig, of toch maar in de vergaarbak van Lanaye? De onzekerheid betrof niet alleen de vuursteensoorten, maar ook overige kenmerken, gerolde cortex of vers, glans of niet, intentionele retouche, etc.

De twijfel op de eerste en tweede dag was in die zin erg gezond. Het leerde ons dat de determinatie van vuursteen af en toe eenvoudig lijkt, maar dat zelden is. Het is vooral het zien, vergelijken en gevoeld! hebben van veel materiaal, en dus jarenlange ervaring, die het inzicht verschaffen dat nodig is om een oordeel te vellen over alle twijfel. In dat opzicht hebben we in drie dagen van Marjorie veel mogen leren en hopen we van harte dat die kennis beklijft. Daarnaast zijn we ook een stuk opgeschoten met Klinkers en vooral ook met het enigmatische vuursteen uit kuil 1h. Er duiken inmiddels allerlei interessante patronen op met betrekking tot de verschillende accenten in vuursteengebruik tussen nederzettingen en het al dan niet anders zijn van patronen op de linker- en rechter Maasoever. Helaas moeten we op het definitieve verhaal nog even wachten, maar dat zal vast de moeite lonen!

Ondertussen zijn we zelf aan de slag gegaan met nog enkele dozen vuursteen uit Maastricht-Belvedere. Afgelopen week hebben we daar de eerste doos van verwerkt en hoewel we natuurlijk genoeg ‘splijtstukken’ hadden, waarbij we over de toekenning konden ruziën kwamen we er na wat discussie meestal wel uit. De twijfel uit de Eifel, maar vooral ook de wijze lessen daar vormen daarbij een belangrijke basis waarvoor we bij deze onze projectgenoot nog eens hartelijk willen danken. Overigens is er van de hand van Marjorie onlangs een handig en inzichtelijk stuk (met beeldmateriaal op CD-ROM) verschenen over de verschillende zuidelijke vuursteenbronnen uit het Krijt tussen Luik, Tongeren, Aken en Maastricht (zie literatuurverwijzing).

 

Grooth, de., M. E. Th. (2011). Distinguishing Upper Cretaceous flint types exploited during the Neolithic in the region between Maastricht, Tongeren, Liège and Aachen, in J. Meurers-Balke and W. Schön. Vergangene Zeiten…. Liber Amicorum. Gedenkschrift für Jürgen Hoika.. Bonn, Dr. Rudolf Habelt GmbH: 107-130.

 

Een kleine odyssee

Gisteren had ik het geluk om geheel alleen af te rijden naar de Eiffel. Al het geïnventariseerde vuursteen moest namelijk naar de specialist (Marjorie de Grooth) gebracht worden en deze was nu eenmaal enige tijd geleden naar onze oosterburen verhuisd, zodoende.
Ik had me al stiekem verheugd op de trip ondanks mijn drukke agenda aangezien ik wist dat mijn route dwars door Bandkeramia zou gaan. Startend vanuit Roermond kon ik een klein stukje van de Graetheide meenemen waarna ik koers zette richting het Rijnland en uiteindelijk de Eiffel. Er was een prachtige straalblauwe hemel en gezeten op de bok van een transportbusje had ik een goed overzicht op de weg en omgeving! Mijn trip bracht me van Sittard naar Erkelenzwaar die prachtige waterput is gevonden en verder over de Aldenhovener Platte dat verder bezaaid is met bandkeramische nederzettingen en grafvelden. Het moet er destijds magistraal uit hebben gezien. Hoewel weinig resteerde van het oorspronkelijke bandkeramische landschap was de basis nog wel te herleiden en werd er ook nu nog steeds er lustig op los geakkerd. Onderweg zag ik hoe de bieten van het land waren gehaald en dat de akkers voor de winter nog even geploegd werden. Het leverde een prachtig kleurenpalet op met de rode akkers afstekend tegen de blauwe lucht. Helaas konden mijn odysseemakkers niet mee gaan maar eerlijk gezegd was ik wel blij. De bij elkaar 7 uur durende reis (heen en weer incl files) gaf me de gelegenheid de voortgang van het odysseeproject te bespiegelen. Ondanks dat we nog lang niet klaar zijn, immers een deel van de vondsten wordt op dit moment nog steeds beschreven, heb ik wel het gevoel dat we op de goede weg zijn. Op deze blog proberen we een beetje de uitgestippelde route uit te leggen. Later zullen we de concrete resultaten presenteren. De weg is echter van even groot belang. Dat realiseerde ik me maar weer eens toen ik over de Aldenhovener Platte denderde en eigenlijk een kleine odyssee onderging met de grote graafmachines van de bruinkoolgroeven als cyclopen boven het maaiveld uitstekend. Of waren het nu sirenen …
Het weerhield me in ieder geval ervan om bijgevoegd pasgeploegde akker even af te lopen. De reis ging immers nog verder.

20111116-234647.jpg