Tag Archives: Odyssee

Ivo van Wijk oreert over de reconstructieplaat van Mikko Kriek, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht

LBK weer thuis!

Zoals ook de wet van Malta propageert is het een belangrijke taak voor de archeologie dat de informatie over nieuwe ontdekkingen en vondsten ook gecommuniceerd  wordt naar een breder publiek. Binnen het Odyssee-project zijn we die verplichting ook aangegaan tegenover NWO en dat is uitgemond in onder meer deze website en een kleine tentoonstelling, getiteld ‘de eerste Boeren’ in het Rijksmuseum van Oudheden, waarover eerder al werd bericht. Nu is die communicatie noodzakelijk maar ze blijft toch ook in enige mate abstract omdat het de verslaglegging van een onderzoek en resultaten betreft, van deels nog niet afgerond onderzoek, en buiten de directe context van het gevondene. Vanuit het perspectief van het RMO is dat een van de manco’s, het gemis van een landschappelijke omgeving, waar een verhaal echt thuis hoort. Gelukkig bleef het daar niet bij. Vrij kort na de presentatie meldde zich, onder meer,  het Thermenmuseum in Heerlen in de persoon van conservator Karen Jeneson. Men was erin geïnteresseerd de presentatie over te nemen. Hoewel het zwaartepunt van het Thermenmuseum natuurlijk de Romeinse bewoning van Zuid-Limburg betreft, heeft men geen oogkleppen op en heeft, zeker ook binnen het samenwerkingsprogramma Historisch Goud, de ambitie om de Limburgse archeologie breder in de kijker te spelen. Daarom toog ik eind juni dan ook naar mijn geboorteplaats om samen met Karen de tentoonstelling in te richten.  Hoewel de presentatie voor een belangrijk deel dezelfde is als in Leiden, heeft de tentoonstelling door het ruimtegebruik, de andere vitrines, met andere afmetingen en de aparte plek voor de maquette toch een andere ‘feel’. Sommige stukken zijn beter te zien en je kijkt er op een andere manier naar. In de communicatie naar buiten ligt het accent ook meer op de rol van de LBK in Limburg met als titel: ‘De eerste boeren. Over de bandkeramiek op de Zuid-Limburgse lössgronden’. Opvallend is ook de tekst op de website: ‘Met deze presentatie zijn de schatten van Limburg weer terug op Limburgse bodem!’ Het lijkt me goed dat op te vatten als een positieve vorm van chauvinisme, waarbij het doel is de mix van beheer van archeologische objecten, onderzoek, het maken van tentoonstellingen en het tonen van vondsten en nieuwe ontdekkingen nationaal en regionaal zoveel mogelijk te maximaliseren. De tentoonstelling is in ieder geval nog tot en met 1 juni 2014 in Heerlen te bewonderen en zoals eerder al werd bericht zal in het najaar een lezingenprogramma plaatsvinden. Houd de website van het Thermenmuseum in de gaten: http://www.thermenmuseum.nl/activiteit/de-eerste-boeren-van-nederland.

Tweetal vitrines van "De eerste boeren', Thermenmuseum Heerlen

Tweetal vitrines van “De eerste boeren’, Thermenmuseum Heerlen

Een vitrine met dissels, vuursteen, en een maalsteen 'De eerste boeren' Thermenmuseum Heerlen

Een vitrine met dissels, vuursteen, en een maalsteen ‘De eerste boeren’ Thermenmuseum Heerlen

maquette Elsweiler 'De eerste boeren' Thermenmuseum Heerlen

maquette Elsweiler ‘De eerste boeren’ Thermenmuseum Heerlen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Een ander voorbeeld is de presentatie die onlangs in Maastricht opende naar aanleiding van de opgraving van de bandkeramische nederzetting op de Cannerberg. In samenwerking met Archol en de gemeente Maastricht/Centre Céramique is hier, na gunning van het project, door het Rijksmuseum van Oudheden en Centre Céramique een presentatie gemaakt, getiteld: ‘De eerste Maastrichtenaren waren tóch boeren’ (zie: http://erfgoed.centreceramique.nl/index.php?id=3985). Samen met conservator Wim Dijkman richtte ik daar medio juli de presentatie in.

De mini-expo die nog tot 1 september loopt biedt een eerste blik op de ontdekkingen gedaan op de Cannerberg. Zo komen, (naast een stuk ontdekkingsgeschiedenis, dat begint met de brief van Kengen aan Holwerda en tevens een vitrine met vondsten van ontdekker Hub Philippen), diverse vondsten uit de bandkeramiek, ijzertijd, Romeinse tijd en moderne periode aan bod.

Bijzonder is dat de tentoonstelling slechts enkele weken nadat de laatste schep de grond in was gegaan plaatsvond: de modder zat er soms nog aan. Op die manier konden de mensen uit Maastricht, die al via diverse artikelen en filmpjes op de hoogte van de ontdekkingen waren gehouden meteen een kijkje komen nemen van/bij hún erfgoed. Op die manier merk je dat wat door de archeologen de nederzetting ‘Hoogcanne’ is gedoopt al snel onderdeel van het culturele repertoire van de Maastrichtenaren wordt. Hoewel ik als boer uit Segietere natuurlijk vooral trots was op  de titel, bleek die associatie en ‘het claimen van het verleden’ ook uit de Maastrichtse versie ervan: ‘dus de eerste boeren waren Maastrichtenaren’.

Een mooie kroon op deze Blitztentoonstelling vormt de reconstructietekening die door Mikko Kriek gemaakt is. Doordat een deel van de uitwerking van de gegevens al tijdens het veldwerk plaatsvond was er op het niveau van de nederzetting zelf al heel wat informatie beschikbaar. Aan de hand daarvan en de input van verschillende experts kon een tot de verbeelding sprekende reconstructie van ‘Hoogcanne’ gemaakt worden. Juist dat soort beeldende elementen brengt voor veel mensen het verleden dichterbij.

Uit beide voorbeelden spreekt de waarde van het tonen van cultureel erfgoed in de regio waar het gevonden wordt. In het geval van Heerlen de ambitie om een podium voor Limburgse archeologie te zijn en in het geval van Maastricht door het publiek direct bij recent ontdekt erfgoed te betrekken. De rol van het RMO krijgt in dit soort projecten ook steeds meer gestalte. Uit de plannen voor het nieuwe museumbestel en in de in juni verschenen museumbrief van het ministerie van OCW blijkt dat deze rol ook degene is die van ons in de toekomst wordt verwacht. Het RMO is in die zin een centraal museum of moedermuseum dat niet alleen in huis, maar juist ook regionaal haar collectie en kennis inzet in publiekscommunicatie. Van enkel een instituut worden we wellicht ook meer een netwerk en een merk. De enthousiaste samenwerking met de collega’s in Maastricht en Heerlen, maar ook bv. in Ede afgelopen jaar vormt daar een voorbeeld van. Wellicht hebben we de periode van parochialisme versus Bovenmoerdijkse arrogantie, waarmee Holwerda al kampte nu wel definitief achter ons gelaten.

door Luc Amkreutz

Ivo van Wijk oreert over de reconstructieplaat van Mikko Kriek, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht

Ivo van Wijk oreert over de reconstructieplaat van Mikko Kriek, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht

Net uit het Veld'Cannerberg Centre Céramique Maastricht

Net uit het Veld’Cannerberg Centre Céramique Maastricht

Overzicht van de tentoonstelling, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht

Overzicht van de tentoonstelling, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht

De maquette zoals deze in het RMO stond opgesteld

[Tentoonstelling] Odyssee project in het Thermenmuseum in Heerlen

Vanaf 29 juni presenteert het Thermenmuseum de tentoonstelling ‘De eerste boeren’, over de zogenaamde Bandkeramiek-boeren.

Dit waren de allereerste boeren op de vruchtbare Zuid-Limburgse lössgronden. Rond 5300 voor Christus ontstond de eerste boerencultuur op de vruchtbare Zuid-Limburgse lössgronden.

Het Thermenmuseum toont vanaf 29 juni 2013 een presentatie van deze eerste boeren van Nederland, ook wel de ‘boeren van de Lineaire Bandkeramiek’ genoemd. Zij stonden aan de wieg van een van de belangrijkste ontwikkelingen in de menselijke geschiedenis: de overgang van jagen en verzamelen naar een sedentair boerenbestaan. Deze vroege boeren woonden in nederzettingen bestaande uit meerdere boerderijen. Metaal kenden deze boeren nog niet; al hun werktuigen maakten zij van vuursteen. In de eerste helft van de 20e eeuw werd al veel onderzoek gedaan naar deze eerste boeren. Zo werd in het Zuid Limburgse gebied ‘Graetheide’ een aantal bandkeramische dorpen opgegraven

Aan de hand van een bijzondere maquette, fotomateriaal en aardewerkmaterialen wordt u meegenomen terug in de tijd van de eerste boeren. ‘De eerste boeren’ bevat onderzoeksresultaten naar de structuur van de nederzettingen en specialistisch onderzoek naar aardewerk (bandkeramiek) en vuursteen. De tentoonstelling was in 2012 in het RMO in Leiden te zien en staat nu in het Thermenmuseum in Heerlen. Met deze presentatie zijn de schatten van Limburg weer terug op Limburgse bodem!

In het najaar van 2013 organiseert het Thermenmuseum een lezingenreeks in dit thema, meer informatie hierover volgt.

De maquette zoals deze in het RMO stond opgesteld

De maquette zoals deze in het RMO stond opgesteld

Nieuwe afdeling Archeologie van Nederland in Rijksmuseum van Oudheden 3_Foto Mike Bink

Inzoomen op het verleden: De visuele reconstructie van de bandkeramische nederzetting van Elsloo in de opstelling ‘Archeologie van Nederland’ (RMO)

De afdeling ‘Archeologie van Nederland’ staat er alweer bijna twee jaar. In de benadering van het algemene verhaal dat we vertellen (300.000 jaar archeologische geschiedenis ) was één van de belangrijke keuzes om niet hét/één verhaal van het verleden te willen vertellen (dus zo leefden de Neanderthalers, of dit deden de Merovingers), maar de bezoeker aan de hand van een keten vindplaatsen door de tijd mee te nemen. Dat betekent dat je in kunt zoomen op plekken om te vertellen wat de mensen daar deden. Dat is dus een kleiner, maar wel objectiever verhaal, dat in de grotere verhaallijn past. Men zit dus veel dichter op de huid van de vroegere bewoners van een plek en leert over de verschillende aspecten van hun levenswijze.

Eén van de vindplaatsen in deze reis door de tijd is Elsloo. Middels objecten van zowel het grafveld als de nederzetting wordt het verhaal van de bandkeramische bewoning uiteen gezeten. In de vitrine met artefacten uit de nederzettingscontext is ook een film te zien over het maken van bandkeramisch aardewerk.  De vitrines worden geaccentueerd door een metersgrote uitvoering van de bandvormige versiering op het aardewerk, weergegeven op het lint dat alle vindplaatsen in de tijd verbindt (zie afbeelding).

Aangezien de bandkeramiek een cruciale nieuwe fase in onze bewoningsgeschiedenis inluidt, de overgang naar een sedentair boerenbestaan, is er tevens voor gekozen een stuk verdieping te bieden middels een audiovisuele ondersteuning. Gekozen werd voor een ‘Google-zoom-moment’, waarbij middels de huidige kaarten van Google Earth ingezoomd wordt op de exacte locatie van de opgraving van Elsloo door Modderman in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Met behulp van nieuwe reconstructietekeningen is vervolgens de situatie van meer dan 7000 jaar geleden uitgebeeld. Binnen de vormgeving door Kinkorn BV werden de tekeningen voor deze audiovisuele ondersteuning gemaakt door Paul Maas en geanimeerd door hem in samenwerking met Frank van Mourik.

De animatie Elsloo begint met een vuursteen slaande man die een klein jongetje het vak bijbrengt. Daarna zoomt het beeld uit en zien we delen van de nederzetting, kuilen, een huis waarvan het dak gedekt wordt, een afgebrand huis, mensen die op jacht gaan, koeien, tuintjes met gewassen. Het beeld zoomt vervolgens nog verder uit en we zien Elsloo als een kleine enclave in het hoog opgaande eiken-lindenbos, het is herfst.  Schuin vanboven zien we de noordwest-zuidoost gerichte boerderijen, de akkers naar het oosten en zuiden en ten noorden van de nederzetting het grafveld waar op dat moment ook een crematie of ritueel plaatsvind. Duidelijk zichtbaar is verder de overgang naar het laagterrras en de loop van de Maas die niet de enkelvoudige stroom is die we nu kennen, maar meer een rivière al îlots.

In de laatste twee scènes zoomt het beeld verder uit. Eerst richten we onze blik naar het noordwesten waar we kort de levenswijze van de Mesolithische bewoners van Hardinxveld zien. Deze vindplaats gaat vooraf aan Elsloo en staat mede in het teken van contacten tussen jager-verzamelaars en vroege boeren, zoals onder meer aangetoond door de vondst van een bandkeramische pijlpunt op Hardinxveld-Polderweg. Het doel van deze combinatie is om het verschil in levenswijze te visualiseren tussen de sedentaire bandkeramische boeren in hun dorpen en de kleinschalige, mobiele jager-visser-verzamelaars op de donken in de Alblasserwaard. Daarna zoomt het beeld nog verder uit en zien we een kaart van Europa, waarbij Elsloo in de context van de eerste en tweede golf van bandkeramische verspreiding wordt geplaatst. Als laatste zoomt het beeld verder uit, buiten Europa, naar de’ vruchtbare halve maan’, de regio waar de wilde voorlopers van onze huidige gewassen en huisdieren zijn gedomesticeerd en waar de wortels liggen van ons boerenbestaan.

Het maken van een dergelijke animatie was  in de eerste plaats vooral een (leuke) uitdaging. Ik had nog niet eerder op zo een manier archeologische informatie moeten vertalen. Duidelijk werd hoe nauw de vertaalslag en communicatie luistert tussen kennis van de inhoud en uitvoering doordat de bandkeramische boerderijen in de eerste versie verdacht veel leken op de Karolingische boerderijen van Dorestad, één van de andere animaties.  Daarnaast was het een uitdaging om bepaalde keuzes te maken. Daarbij hebben we bewust niet gekozen voor een hele duidelijke harde stijl, maar meer voor een schetsmatige opzet, ook om binnen het kader van de algehele benadering niet dé waarheid van hét verleden te presenteren. Een mooi voorbeeld is verder de keuze voor de kleding. Daarbij trok ons enerzijds de realistisch, bijna etnografische benadering van de bandkeramiek in het museum in Halle (Landesmuseum für Vorgeschichte), met veel dierenvellen, tandenkettingen, bloed, rode oker en symbolen en anderzijds de archeologische invalshoek gebaseerd op de figurines door professor Jens Lüning. Uiteindelijk hebben we elementen van beide benaderingen overgenomen en gecombineerd (zie bijvoorbeeld de motieven op de kleding van de mensen en de versiering van de huizen).

Terugblikkend ben ik vrij tevreden over deze animatie. Natuurlijk zou je met meer tijd en mogelijkheden een aantal zaken anders aanpakken, zo ligt de hond nu wel erg dicht in de baan van het rondvliegende vuursteen en ligt Elsloo ook erg dicht bij de Maas. Maar, im groβen Ganzen, is het een beeld waar we mee uit de voeten kunnen (althans voor de komende jaren). Opvallend vond ik dat het best een uitdaging is voor zowel archeoloog als tekenaar om archeologische kennis, waarbij toch een hele reeks vraagtekens blijft bestaan te visualiseren. De moeilijkheid ligt daarin om binnen de bandbreedte aan mogelijkheden datgene uit te kiezen dat enerzijds visueel aantrekkelijk is en overtuigt, anderzijds de wetenschappelijke realiteit het best benaderd en in ieder geval geen geweld aandoet. Ik hoop dat dat ook in de ogen van collega-bandkeramiekers geslaagd is.

Afb. Zicht op de vindplaats Elsloo op de afdeling ‘Archeologie van Nederland’ in het RMO. Op de voorgrond de vitrine met de inhoud van twee graven, de bandvormige versiering in het lint en de projectie van de Google Zoom. Foto Mike Bink/Rijksmuseum van Oudheden.

[News] Odyssee op de Steentijddag 2013

Beste Steentijd-geïnteresseerde,

De drieëntwintigste editie van de Steentijddag kondigt zich aan. Deze staat gepland voor zaterdag 2 februari 2013. We hebben een gevarieerde dag samengesteld uit diverse aanmeldingen voor lezingen. Het voorlopige programma vindt u in deze brief. De samenvattingen van de lezingen zijn te raadplegen op de website. We hopen natuurlijk op uw komst.

De dag zal als vanouds worden gehouden in het Lipsiusgebouw van de Universiteit, Cleveringaplaats 1 te Leiden. De inschrijving, met koffie en thee, vindt plaats van 10.30–11.00 uur in de centrale hal. De borrel na afloop is in het Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28.

We zullen de lunch gebruiken in het Lipsiusgebouw. Tijdens de lunch kunnen vondsten worden getoond en kunnen boeken en tijdschriften worden verkocht en gekocht. Net als vorig jaar kunt u ook posters ophangen (A0-formaat of kleiner). Indien u voor verkoop een tafel nodig heeft of een poster wilt tonen, laat het ons dan weten (archeologie@planet.nl).

De kosten voor deelname, inclusief lunch en borrel, bedragen 20 euro. U kunt zich aanmelden door het overmaken van dit bedrag op ING-rekening 8987358 t.n.v. M.F. van Oorsouw inzake Steentijddag, Amsterdam onder vermelding van ‘inschrijving 2013’. Als u elektronisch betaalt, graag ook uw naam en adres vermelden. Uw betaling dient vóór 28 januari 2013 binnen te zijn; van de betaling ontvangt u geen bevestiging. Als u alleen boeken verkoopt en de lezingen niet bijwoont, geldt een speciaal tarief van 15 euro inclusief lunch.

Indien u later of aan de zaal betaalt, is er voor u geen lunch beschikbaar! Wij verzoeken u om, als u aan de zaal betaalt, gepast te betalen.

Onze Vlaamse vrienden kunnen zich per e-mail (archeologie@planet.nl) aanmelden; voor de betaling wordt met hen een regeling getroffen.

Wij hopen u (ook) dit jaar te mogen verwelkomen.

Met vriendelijke groet namens de werkgroep ‘Steentijddag’,

Luc Amkreutz

 

Voorlopig programma voor de 23e Steentijddag op 2 februari 2013

 

Leiden, Lipsiusgebouw, Universiteit, Cleveringaplaats 1

 

10.30-11.00 Ontvangst, inschrijving, koffie en thee

 

11:00-11.30 Jean-Pierre de Warrimont

Acheuléen in context? Vroeg-paleolithische artefacten in een lössgroeve ten westen van Maastricht

 

11.30-12.00 Maaike Sier

Verdronken kampplaatsen. Recent donkenonderzoek in de Yangtzehaven, Maasvlakte 2, Rotterdam

 

12:00-12:30 Steentijdberichten

- Franka Kerklaan: de visresten van Emmeloord (J97)

- Jan Kleinen: Laat-paleolithische en mesolithische vondsten uit Lochem

- Tom Hazenberg en Simone Bloo: ‘Borger Meetings 2009’: het boek

 

12.30-14:00 LUNCH

Tevens is het mogelijk publicaties te kopen en te verkopen en elkaar vondsten te

tonen.

 

14:00-14:30 Willem-Jan Hogestijn en Wouter Smith

Naar een efficiëntere opsporing van (kleine) vuursteenvindplaatsen en de weg naar Rome

 

14:30-15:00 Marjorie de Grooth

Verrassende variatie: verwerving en verwerking van bandkeramisch vuursteen (Odyssee project ‘Terug naar de Bandkeramiek’)

 

15.00-15.30 THEEPAUZE

 

15:30-16:00 Theo ten Anscher

De laatsten zullen de eersten zijn. P14 en het ontstaan van de Trechterbekercultuur

 

16:00-16:30 Annelou van Gijn en Diederik Pomstra

Huize Horsterwold. Een reconstructie van een steentijdhuis in de Flevopolder

 

16.30-17.30 BORREL

Borrel in het Rijksmuseum van Oudheden

 

Kijk op www.rmo.nl/steentijddag voor uitgebreide informatie over het programma.

 

 

[News] Lezingenmiddag “Limburg” in RMO: Archeologische ontdekkingen

bron: Leids Nieuwsblad

Archeologen uit de provincie Limburg spreken vrijdag 26 oktober van 14.30 tot 16.30 uur over unieke ontdekkingen en hun onderzoek tijdens de 12 Provinciën Lezingen in het Rijksmuseum van Oudheden. Het museum en Hazenberg Archeologie organiseren elke 2 maanden een lezingenmiddag waarbij telkens de archeologie van een andere provincie besproken wordt. Na edities waarin de provincies Friesland, Noord-Brabant, Gelderland en Zuid-Holland aan bod kwamen, is het nu de beurt aan Limburg.

Conservator Luc Amkreutz van het Rijksmuseum van Oudheden doet samen met Archol onderzoek naar vindplaatsen van ‘de Bandkeramiek’ in Limburg, de vroegste boerencultuur in Nederland (circa 5300 v. Chr.). Over het onderzoeksproject “Terug naar de Bandkeramiek” is in het museum tot en met 25 november een kleine tentoonstelling te zien.

Provinciaal archeoloog Karianne Winthagen vertelt over het icoon van het Limburgse verleden: de Maas. Door de bewoners van Limburg is de Maas verkozen tot ‘Het Landmark Limburg’. In een reis langs de Maas beschrijft Winthagen de Limburgse cultuurhistorische rijkdom, ambities en dilemma’s.

 

Vraagtekens

Conservator Karen Jeneson van het Thermenmuseum gaat de discussie aan over de behoefte aan nieuw onderzoek naar Romeins Limburg. Over het Romeinse verleden van Zuid-Limburg is in het verleden al veel gezegd en geschreven. Maar zelfs na 150 jaar onderzoek staan er nog verrassend veel vragen open. Jeneson gaat met name in op de vraagtekens omtrent de Romeinse nederzetting in Heerlen.

De gemeentearcheoloog van Venlo, Maarten Dolmans, spreekt over de mikwe van Venlo, een joods badhuis uit de 14e eeuw. Deze werd in 2004 ontdekt midden op de Oude Markt tijdens een grootschalig archeologisch onderzoek aan de Maasboulevard. De mikwe, de oudste van Nederland, is in zijn geheel geborgen en te zien in het Limburgs Museum in Venlo.

AM

LBK Odyssee in Archeologie Magazine

In het laatste nummer van ArcheologieMagazine is een artikel gewijd aan ons Odysseeproject. Het geeft een inkijk in de eerste resultaten ondersteunt door prachtig beeldmateriaal. Het artikel is hier te bezichtigen in PDF formaat

Download140 downloads

 

Meer artikels over archeologie in Nederland en in het buitenland zijn te lezen in het ArcheologieMagazine of Archeologie Online.

 

Stilte……?

Al een tijdje lijkt er weinig nieuws van het Odysseefront te komen. Is het project afgelopen? De einddatum is toch inmiddels gepasseerd, of is er geen nieuws meer te melden. Dit alles is niets minder waar!
Het hele team is namelijk zeer hard aan het werk om alle spannende resultaten op papier te zetten. Dit vergt meestal veel tijd en energie waardoor het bloggen wat naar de achtergrond wordt gedrukt. We zijn echter al behoorlijk ver: bijna alle vindplaatsen zijn beschreven en alle relevante materiaalcategorien geanalyseerd. Dat levert een berg data op welke nu beklommen wordt op weg naar de top: de afsluitende rapportage.
Maar er is meer in petto: de eerste voorbereidingen voor een tentoonstelling zijn reeds getroffen. In de Muzenzaal van het RMO zal gedurende de maanden september-november een prachtige overzichtstentoonstelling van het odysseeproject zijn te zien. We hopen er binnenkort meer over te kunnen melden.
Naast het inrichten van de tentoonstelling krijgt langzamerhand ook de opzet van de nieuwe bandkeramiek.nl website vorm. We kunnen haast niet wachten om hem te presenteren maar eerst wordt gekeken in hoeverre alles technisch, binnen het budget, mogelijk is. Wordt vervolgt dus…

We zijn dus wel op de goede weg en de laatste loodjes wegen traditioneel het zwaarst, zo ook voor de Odyssee.
De stilte is dan ook relatief, als een stilte voor de storm!

Poster Cardiff

The LBK Odyssey at the Early Farmers Conference in Cardiff

The LBK Odyssey will be represented at the “Early Farmers: the view from Archaeology to Science” Conference held 14-16 May in Cardiff (UK).
A poster will be shown explaining the goals of the project and some preliminary results in regards of newly used methods within LBK research.
The poster can be downloaded here.

Final results, to be published in an elaborate report written in Dutch but with English summaries per chapter, will be due end 2012. The release of the report will be held in combination of an exhibition in the National Museum of Antiquities and a series of lectures discussing the results of the project and future ambitions.

Further information will be posted here.

Poster Cardiff

Stein-Haven OMROL1928

Verplaatste sporen

Al enige tijd is er weinig nieuws van het Odysseefront. Dat wil echter niet zeggen dat er niks gedaan wordt. In tegendeel juist! Na al het inventariseren van vondsten en opgravingsdocumentatie, worden nu de verhalen rondom de opgravingen geschreven om zodoende de contextinformatie aan de materiaalspecialisten te leveren. Immers, de waarde van een vondst kan pas goed gemeten worden aan het spoor of laag waaruit deze afkomstig is. Voor al de verschillende opgravingen die tijdens het project zijn geïnventariseerd, worden alle aangetroffen sporen en structuren in kaart gebracht, beschreven en getypeerd oftewel een antwoord gegeven op de vraag wat de aard, karakter en omvang van de aangetroffen sporen zijn. Als eerste worden daarom de oude veldtekeningen uit de kast gehaald en gevectoriseerd. Dankzij het E-depot van de Nederlandse Archeologie (EDNA) zijn er ook scans van deze tekeningen. De afzonderlijke tekeningen van een opgraving zijn daarna samengevoegd tot een totaaloverzicht zodat alle sporen ten opzichte van elkaar bestudeerd kunnen worden. Dit kan soms verrassende uitkomsten opleveren, vooral bij de oudere opgravingen. Het is ook een goed voorbeeld waarom je je gegevens goed moet documenteren zodat ook latere generaties van de opgegraven informatie gebruik kunnen blijven maken; een van de hoofddoelstellingen van het EDNA data archiveringsproject.

Stein-Haven OMROL1928

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bij de opgraving te Stein-Haven is te achterhalen wat de consequenties zijn als de opgraver (Remouchamps in dit geval) voortijdig in 1927 komt te overlijden waardoor de uitwerking door een ander geschied (Holwerda). Remouchamps had namelijk de gewoonte om zijn aantekeningen op de veldtekening te noteren, wetende dat deze later toch overgetrokken werd ten behoeve van een publicatie. Links de gepubliceerde tekening uit de OMROL en rechts zoals wij hem uiteindelijk hebben weten te reconstrueren. Wat er precies mis is gegaan in het proces is onduidelijk maar zeker is dat de gepubliceerde tekening enigszins afwijkt van de werkelijkheid zoals op bijgevoegde tekeningen is te zien. Het Romeinse gebouw aan de linkerzijde blijkt goed te zijn ingetekend. Opmerkelijk echter is dat een aantal proefsleuven in eerste instantie niet aanwezig zijn maar op de originele “klad”tekening van Remouchamps wel aanwezig waren. Frappant is dat op de drukproef voor de OMROL (uiteindelijk gepubliceerd in 1928) aantekeningen geschreven zijn dat er sleuven toegevoegd moesten worden en putlocaties veranderd. Wie heeft deze aantekeningen op de drukproef geschreven en waarom zijn ze niet toegepast? Zijn het de laatste aantekeningen van Remouchamps voordat hij ziek wordt en komt te overlijden? We zullen het nooit weten. Heel misschien kan het volgende licht werpen op de situatie. In een hoekje van een van de tekeningen heeft Remouchamps aangegeven waar de sleuven ten opzichte van elkaar en op welke percelen zijn gegraven. Het blijkt dat als je alles nameet, niet alle sleuven netjes binnen de percelen zijn gegraven. En dat gegeven mocht misschien niet officieel op een tekening worden vermeld. Dit kan wellicht afgeleid worden uit de publicatie van de heren Beckers & Beckers (1940), dezelfde mannen waarmee Remouchamps in Stein op die locatie had gegraven. In hun overzicht van de Limburgse archeologie in de vooroorlogse jaren staat namelijk dat zij op een gegeven moment op de percelen naast daar waar Remouchamps heeft gegraven, nu ook gegraven kon worden. En daarbij werd een prachtige (vermoedelijk late ijzertijd, zie Van Hoof 2009) plattegrond opgegraven. De begeleidende tekst laat geen twijfel bestaan over de inmiddels eerder genoemde vertroebelde relatie tussen Beckers sr en Remouchamps (zie dit blog). Er wordt namelijk gesteld dat bij het opgraven van de plattegrond gezocht werd naar alle vier hoeken om zodoende de grootte vast te stellen. De zuidwesthoek kon in eerste instantie niet worden gevonden (deze bevond zich in een van de sleuven van Remouchamps) maar vermeld werd dat Remouchamps gelukkigerwijze zijn sleuven te “hoog” (niet te diep uitgegraven) had aangelegd waardoor bij het verdiepen van het vlak de hoek en wandgreppel van het huis toch in het vlak zichtbaar werd. Deze sneer is verbazingwekkend te noemen aangezien in alle tekeningen van Remouchamps duidelijk een greppel in de proefsleuf is waar te nemen die de hoek omgaat. De publicatie van Holwerda dateert uit 1928 dus Beckers zou toch voldoende tijd hebben gehad om de tekening in de publicatie goed te bestuderen, zeker aangezien hij zelf een bijdrage aan die publicatie heeft geleverd. Het waren geen vrienden en ieder gelooft zijn eigen waarheid. Feit is wel dat de verplaatste sporen nu weer op de juiste wijze naast elkaar zijn afgebeeld om de werkelijke waarde van de opgraving recht aan te doen.

Vooruit met de Bandkeramiek!

Hoewel de Odyssee nog (lang) niet ten einde is, moet ik toch alweer nadenken over een volgende stap. Met de Odyssee staat voornamelijk het basaal uitwerken van de verschillende opgravingen tot doel. Echter zodra dat gedaan is, dient eigenlijk synthetiserend onderzoek plaats te vinden. Oftewel we moeten de verwerkte gegevens plaatsen binnen het bredere kader van bandkeramisch onderzoek in Nederland en buitenland; het ultieme einddoel van onze Odyssee.
Dit is nog een fikse klus die zeker niet haalbaar is binnen de tijd en het budget die daarvoor gegeven zijn.
Daarom dienen we te kijken naar andere alternatieven. Een alternatief lijkt wellicht binnen handbereik te liggen: het project Rediscovering Landscape. Een NWO-groot subsidie die voor dit project is aangevraagd op initiatief van de Vrije Universiteit van Amsterdam en in samenwerking met een groot aantal Nederlandse universiteiten en instituten.
Het Rediscovering Landscape project speelt in op de vraag naar betrouwbare en toegankelijke informatie om zodoende wetenschappelijk onderzoek naar de bewoningsgeschiedenis en cultureel erfgoed van het Nederlandse landschap te ondersteunen. Het hoofddoel van het programma is om een infrastructuur op te bouwen voor ruimtelijke informatie oftewel Spatial Data Infrastructure (SDI). Daarnaast hoopt het om op beleidsmatig niveau maatregelen te treffen om zodoende op lange termijn deze infrastructuur te onderhouden. De SDI zal functioneren als een allesomvattend systeem waarbij digitale gegevens, afspraken daaromtrent, standaarden, technologie (hardware, software and electronische communicatie) en kennis gedeeld wordt met verschillende gebruikers om zodoende hun landschapsonderzoek wetenschappelijk te faciliteren.
Hoofdaanvragers zijn prof. dr. J. Kolen van het CLUE (Research institute for the heritage and historical Cultural Landscape and Urban development, VU Amsterdam) en prof. dr. H. Scholten van het
SPINlab>.

Een van de redenen waarom het goed aansluit bij synthetiserend bandkeramisch onderzoek is dat met behulp van deze subsidie het ook mogelijk is om bijvoorbeeld kaartmateriaal uit het buitenland op Nederlandse kaarten te laten aansluiten maar ook structureel gebruik te maken van meerdere disciplines om bijvoorbeeld landschapsreconstructies te maken. Beide geen sinecure voor LBK onderzoek in Nederland.

Een mooie aansluiting op het Odyssee project Terug naar de Bandkeramiek in ieder geval. Vooruit dus!


De subsidieaanvraag loopt inmiddels en zit al bij de laatste 12. Wilt u op de hoogte gehouden worden dan sluit u rustig aan bij de Linkedin group Rediscovering Landscape.

20120304-113408.jpg