Tag Archives: NWO

Vooruit met de Bandkeramiek!

Hoewel de Odyssee nog (lang) niet ten einde is, moet ik toch alweer nadenken over een volgende stap. Met de Odyssee staat voornamelijk het basaal uitwerken van de verschillende opgravingen tot doel. Echter zodra dat gedaan is, dient eigenlijk synthetiserend onderzoek plaats te vinden. Oftewel we moeten de verwerkte gegevens plaatsen binnen het bredere kader van bandkeramisch onderzoek in Nederland en buitenland; het ultieme einddoel van onze Odyssee.
Dit is nog een fikse klus die zeker niet haalbaar is binnen de tijd en het budget die daarvoor gegeven zijn.
Daarom dienen we te kijken naar andere alternatieven. Een alternatief lijkt wellicht binnen handbereik te liggen: het project Rediscovering Landscape. Een NWO-groot subsidie die voor dit project is aangevraagd op initiatief van de Vrije Universiteit van Amsterdam en in samenwerking met een groot aantal Nederlandse universiteiten en instituten.
Het Rediscovering Landscape project speelt in op de vraag naar betrouwbare en toegankelijke informatie om zodoende wetenschappelijk onderzoek naar de bewoningsgeschiedenis en cultureel erfgoed van het Nederlandse landschap te ondersteunen. Het hoofddoel van het programma is om een infrastructuur op te bouwen voor ruimtelijke informatie oftewel Spatial Data Infrastructure (SDI). Daarnaast hoopt het om op beleidsmatig niveau maatregelen te treffen om zodoende op lange termijn deze infrastructuur te onderhouden. De SDI zal functioneren als een allesomvattend systeem waarbij digitale gegevens, afspraken daaromtrent, standaarden, technologie (hardware, software and electronische communicatie) en kennis gedeeld wordt met verschillende gebruikers om zodoende hun landschapsonderzoek wetenschappelijk te faciliteren.
Hoofdaanvragers zijn prof. dr. J. Kolen van het CLUE (Research institute for the heritage and historical Cultural Landscape and Urban development, VU Amsterdam) en prof. dr. H. Scholten van het
SPINlab>.

Een van de redenen waarom het goed aansluit bij synthetiserend bandkeramisch onderzoek is dat met behulp van deze subsidie het ook mogelijk is om bijvoorbeeld kaartmateriaal uit het buitenland op Nederlandse kaarten te laten aansluiten maar ook structureel gebruik te maken van meerdere disciplines om bijvoorbeeld landschapsreconstructies te maken. Beide geen sinecure voor LBK onderzoek in Nederland.

Een mooie aansluiting op het Odyssee project Terug naar de Bandkeramiek in ieder geval. Vooruit dus!


De subsidieaanvraag loopt inmiddels en zit al bij de laatste 12. Wilt u op de hoogte gehouden worden dan sluit u rustig aan bij de Linkedin group Rediscovering Landscape.

20120304-113408.jpg

Het begin van de Odyssee: het openen van de dozen en tellen van de vondsten

Vanaf 1 november vorig jaar is de Odyssee voor het uitwerken van maar liefst 13 onvolledig uitgewerkte bandkeramische onderzoeken begonnen. En dan…….. tsja, dan heb je alles mooi op papier gezet maar dan moet het uitgevoerd worden. Plotsklaps realiseer je je dan waarom het een Odyssee genoemd wordt. Wat vooraf in een Plan van Aanpak is uitgedacht, blijkt in de praktijk een lastige opgave. De grote vraag namelijk was hoeveel vondstmateriaal er nog uitgewerkt moest worden en waar al dit materiaal en bijhorende administratie zich bevond. De locaties waar het vondstmateriaal moest liggen waren in eerste instantie bekend. Daar waren al vele lange telefoongesprekken aan vooraf gegaan. Hoe en waar de administratie zoals coupe- en vlaktekeningen en dagrapporten of iets dergelijks lag, was een ander verhaal. Inmiddels is het meeste achterhaald maar zijn we nog steeds op zoek naar bijvoorbeeld coupetekeningen van de Maastricht-Klinkers of Beek-Molensteeg. Het archief van de faculteit blijkt niet ongeschonden de tand des tijds en verschillende opruimacties door ruimtegebrek te hebben overleefd. We blijven echter goede hoop hebben.

De gedachte was om 13 verschillende vindplaatsen op een gelijkvormige manier uit te werken en daarvoor dienen we ze ook op dezelfde manier te inventariseren. En daar blijkt nu net de uitdaging (lees:probleem) te zitten. In mijn naïviteit was ik er van uitgegaan dat het inventariseren redelijk snel zou gaan. Maar drie maanden later hebben we nog steeds niet al het materiaal binnen. Begin maart zal echter alles binnen zijn. In de tussentijd zijn we hard aan het werken om alle vondsten te splitsen in verschillende materiaalcategorieën zodat het naar de specialisten gebracht kan worden.

Een tussenstand van de gesplitste aantallen tot dusver:

Nu weet ik ook eindelijk waarom het een Odyssee wordt genoemd. En ze is officieel begonnen…..

 

Projecten Odyssee

Vondstmateriaal

vondsten ophalen

aantal dozen

aantal LBK KER

aantal NEO KER

aantal IJZ KER

aantal SVU

aantal SXX

aantal BOT

Monsters Botanie

Beek-Molensteeg

klaar

5

344

1

22

353

ja

Maastricht-Belvedère

gesplitst

5

638

139

179

2218

139

3

ja

Maastricht-Klinkers

gesplitst

40

2638

1

660

1403

294

74

ja

Extra projecten (tot nu toe)

Beek-Stationsstraat

gesplitst

1

112

25

4

2

nee

De "vergeten" vindplaatsen

Terug naar de Bandkeramiek: “vergeten”onderzoeken van de bandkeramiek

Het archeologisch onderzoek naar de lineaire bandkeramiek (LBK) in Nederland kent een lange geschiedenis. Vanaf 1925 zijn amateur- en beroepsarcheologen bezig onze kennis van die cultuur te vergroten door het verzamelen van oppervlaktevondsten en door kleinere en grotere opgravingen, in wisselwerking met buitenlands onderzoek. De Leidse Universiteit, en met name prof. dr P.J.R. Modderman, heeft daarin sinds 1967 een internationaal toonaangevende rol gespeeld met grote opgravingen in de Limburgse regio te Elsloo, Geleen, Sittard en Stein. Opvallend is dat, buiten het onderzoek van Modderman, desondanks de publicaties van de onderzoeksgegevens summier zijn. De meeste onderzoeksresultaten die in de beginjaren van het bandkeramische regionale onderzoek werden behaald, zijn in korte overzichtsartikelen gepubliceerd waarbij de zogenaamde “krenten uit de pap” werden gepresenteerd. Deze zijn richtinggevend geweest voor het onderzoek naar de bandkeramische cultuur, maar de huidige vraagstellingen vragen om een gedetailleerd inzicht in de onderzoeksgegevens. Daartoe is het noodzakelijk deze “vergeten” gegevens boven water te halen en voor iedereen toegankelijk te maken.
Het gehonoreerde NWO-Odyssee projectvoorstel behelst de uitwerking van dertien (nood)opgravingen, uitgevoerd door de Universiteit Leiden, het Rijksmuseum van Oudheden en/of amateurarcheologen in de periode vóór de grote opgravingen van Modderman (1926-1949) en de periode daarna (1970-2000) onder de projectnamen Beek-Molensteeg, Berg aan de Maas-Pastoor Eijckstraat, Catsop-Spoorlijn, Echt-Annendaal, Geleen-Bergstraat, Geleen-Centraal Laboratorium, Geleen-Seipgensstraat, Geleen-Urmonderbaan, Maastricht-Belvedère, Maastricht-Caberg, Maastricht-Klinkers en Stein-Haven. Het is een selectie van onderzoeken uit een, helaas, groter aantal van niet of nauwelijks uitgewerkte onderzoeken. De integratie van die oude en jonge, maar niet afdoend gepubliceerde opgravingen met de wèl afdoend gepubliceerde opgravingen zullen de wetenschappelijke meerwaarde opleveren. Naast het uitwerken van de diverse onderzoeken is minstens zo belangrijk dat er kennisoverdracht plaatsvindt. Het project is een uniek samenwerkingsverband tussen archeologen uit een academische setting (Faculteit der Archeologie Universiteit Leiden; diverse specialisten), beleidsuitvoerende setting (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), commerciële setting (Archeologisch onderzoek Leiden; diverse specialisten), heemkunde setting (amateurarcheologen), gemeentelijke setting (Gemeente Maastricht) en museale setting (Rijksmuseum van Oudheden). Juist de combinatie van (amateur)onderzoekers van het eerste uur die in meerdere of mindere mate betrokken zijn geweest bij bovenstaande projecten én jonge onderzoekers die richtinggevend zijn voor de nieuwe generatie, laat het fundamentele belang van dit project zien. Uitwerking van de genoemde onderzoeken en kennisoverdracht vormen naast publieke voorlichting, in de vorm van een tentoonstelling en een website, het centrale thema van het hier voorgestelde project. Met behulp van deze website waar LBK publicaties digitaal worden verzameld en openbaar toegankelijk gemaakt alsmede een tentoonstelling in het RMO, wordt nadrukkelijk getracht een groter publiek te bereiken en een maatschappelijke meerwaarde verkregen.

De "vergeten" vindplaatsen

NWO Odyssee voor de Lineaire Bandkeramiek in Nederland

Met het NWO programma Odyssee wordt de wetenschappelijk verdiepende ontsluiting beoogd van dat archeologisch veldonderzoek dat in de jaren 1900-2000 is uitgevoerd is, maar niet nader uitgewerkt en gepubliceerd werd en dat hetzij qua belang het nationaal niveau overstijgt, hetzij van belang is voor de aanscherping van de onderzoeksvragen van nieuw onderzoek en/of een bijdrage kan leveren aan het selectie- en besluitvormingsproces rond archeologische interventies bij ruimtelijke ingrepen. In de vooralsnog laatste subsidieronde van het programma voor projectsubsidies voor kortlopend onderzoek (maximaal 1 jaar) werd onze aanvraag gehonoreerd.

Ivo van Wijk (Archol), Luc Amkreutz (RMO) & Piet van de Velde (Faculteit der Archeologie)