Tag Archives: Modderman

20121209-103201.jpg

TV Bandkeramiek

Enige weken geleden stond de opgraving van Elsloo weer volop in de belangstelling. MosasaurusFilm in samenwerking met KFproductions, filmen een documentaire over de bandkeramiek waarbij het onderzoek in Elsloo een centrale rol speelt. Tijdens de opgraving afgelopen zomer hebben zij onder tropische omstandigheden reeds verscheidene dagen de veldwerkzaamheden gefilmd. Het gehele werkproces vanaf het aanleggen van het opgravingsvlak tot aan het bemonsteren van de sporen werd vanaf de grond maar ook vanuit de hoogte gefilmd. Het leverde spectaculaire beelden op.
Afgelopen dinsdag werd vooral het analysetraject gefilmd waarin de onderzoekers hun verhaal deden. Op het kantoor van Archol werd gefilmd en kwamen de verschillende vondsten aan bod en werd uitgebreid ingegaan op de vele facetten van het bandkeramisch aardewerk.
In een wat gemoedelijkere setting werden de eindresultaten van de verschillende opgravingscampagnes uit 2006 en 2012 besproken en gepast binnen het grote onderzoek van Modderman in de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw in Elsloo.
Doel van de filmopnamen is het verzorgen van een aflevering voor de alom geprezen tv serie Expeditie Limburg die voor L1 in opdracht van de provincie Limburg werd gemaakt. Een nieuw seizoen van deze serie zal in ieder geval opgesierd worden met de opgravingen in Elsloo.

20121127-154630.jpg

De filmopnamen in volle gang: Piet van de Velde verhaalt over het bandkeramische aardewerk.

verspreiding LBK europa

De wereld van de bandkeramiek

Afgelopen donderdagavond gaf ik een lezing in het museum Het Domein in Sittard op uitnodiging van het Limburgs Geschiedkundig en Oudheidkundig Genootschap (LGOG), sectie Westelijke Mijnstreek. Onderwerp was de presentatie van de resultaten van het archeologisch onderzoek van de opgraving te Stein-Heidekampweg.
Het werd een bijzonder geslaagde avond die zeer druk was bezocht. Ongeveer 100 man, jong en oud, had de moeite genomen om mijn verhaal aan te horen. Gedurende 2 uur heb ik getracht iedereen op de hoogte te brengen van het wel en wee in Limburgs Bandkeramia. Hoewel vele facetten van de bandkeramiek werden belicht, bleef bij mijzelf na de presentatie 1 dia in mijn gedachten hangen. Het was een plaatje van Europa waar het verspreidingsgebied van de bandkeramische cultuur op stond afgebeeld. Een plaatje dat ik al vele malen in presentaties en publicaties heb gebruikt en waar ik eigenlijk zelf nooit goed bij had stilgestaan. Dat deed ik die avond wel. Ineens realiseerde ik mij weer hoe groot de omvang van dat verspreidingsgebied is. Van de Ukraine in het oosten tot aan het Parijse bekken in het westen. In totaal beslaat het verspreidingsgebied meer dan 500.000 km². Overal zien we dezelfde materiële cultuur gemanifesteerd in het versierde aardewerk, steen- en vuursteengebruik alsmede huisbouw. En dan besef je op wat voor klein oppervlak de bandkeramiek in Limburg, of nog kleiner in Nederland, is vertegenwoordigd, slechts over 400 km². Dat is nog geen 1% van het totale oppervlak waarover de bandkeramiek is verspreid. Dat is dus maar een zeer klein percentage! En toch heeft het bandkeramisch onderzoek in Limburg in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw onder Modderman een toonaangevende rol gespeeld. Daar mogen we maar wat trots op zijn. Het is echter ook een van de redenen waarom Modderman zijn aandacht verlegde naar het oosten met grote opgravingen in Hienheim en Meindling.

In geheel Bandkeramia (verpreidingsgebied van de LBK cultuur) zien we dus (bijna) dezelfde typisch versierde potten, huistypen en andere gebruiksvoorwerpen. Daar zit natuurlijk wel een variabiliteit in. Potjes gevonden in de Ukraine zien er ietwat anders uit dan die in bijvoorbeeld hier worden gevonden; zo’n 1600 km verderop. Een enorme uniformiteit dus. Toch heeft 1988 Modderman ons met een kreet achtergelaten die nu nog steeds nagalmt in de oren van de meeste hedendaagse onderzoekers: “Diversiteit in Uniformiteit” oftewel alles is toch niet helemaal hetzelfde. En dat maakt onderzoek in onze regio nou zo leuk. We zitten heerlijk op de grens van het verspreidingsgebied waar allerlei gekke dingetjes (diversiteit) in de bandkeramiek zijn gebeurd maar ook zo duidelijk zichtbaar hoe eenvormig de LBK ook hier in deze contreien is. En met telkens nieuwe opgravingen zoals te Stein-Heidekampweg en Elsloo-Riviusstraat kunnen we steeds beter het onderscheid tussen diversiteit en uniformiteit maken. Dat is echter een geleidelijk proces in het onderzoek wat voor de meeste mensen nog niet zichtbaar is.
Dankzij goed onderzoek in onze buurlanden zijn de onderzoeksresultaten steeds beter onderling vergelijkbaar. We hopen volgend jaar tijdens het Europees Archeologie congres (EAA) in Pilzen dan ook een sessie te organiseren over de diversiteit in de LBK. We houden u op de hoogte!

 

Parool1953 tekening

Memoires van een 17 jarige student bij de opgravingen van Modderman in Sittard

“Ik mocht die zomer 14 dagen ( ik was toen 17) meehelpen bij het onderzoek van de LBK aan het Stadswegske. Afgebeeld zijn P.J.R. Modderman en de veldtechnici D. de Boer en C. van Duyn (ROB), “Mr. Kahn”, een hoge Indiër of Pakistani die een stage liep bij de ROB – hij ijsbeerde alleen tussen de putten en zei niets. Voorts, denk ik, “Jan”, aangesteld via DVW of DACW, een sympatieke Sittarder met een drankprobleem die de scherven waste en (?) hielp met het opmeten bij het tekenen van vlakken en profielen. Gewerkt werd – nog geheel zonder machines – met putten zo breed dat de werkploeg (met batsen met lange stelen) de grond vanuit het midden nog juist naast de put omhoog kon werpen. Men legde de putten om en om aan: put-stort-put-stort, dan alles weer dicht gegooid en andersom. Er was een forse ploeg werkelozen aan het werk (o.l.v. een Heidemij-baas), w.o. velen van de Selfkant (Tüddern), dat toen even Nederlands was.

 

Baarn, 30.9.2003

 

Ondertekend:      Jan Albert Bakker, AAC-A’dam

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De "vergeten" vindplaatsen

Terug naar de Bandkeramiek: “vergeten”onderzoeken van de bandkeramiek

Het archeologisch onderzoek naar de lineaire bandkeramiek (LBK) in Nederland kent een lange geschiedenis. Vanaf 1925 zijn amateur- en beroepsarcheologen bezig onze kennis van die cultuur te vergroten door het verzamelen van oppervlaktevondsten en door kleinere en grotere opgravingen, in wisselwerking met buitenlands onderzoek. De Leidse Universiteit, en met name prof. dr P.J.R. Modderman, heeft daarin sinds 1967 een internationaal toonaangevende rol gespeeld met grote opgravingen in de Limburgse regio te Elsloo, Geleen, Sittard en Stein. Opvallend is dat, buiten het onderzoek van Modderman, desondanks de publicaties van de onderzoeksgegevens summier zijn. De meeste onderzoeksresultaten die in de beginjaren van het bandkeramische regionale onderzoek werden behaald, zijn in korte overzichtsartikelen gepubliceerd waarbij de zogenaamde “krenten uit de pap” werden gepresenteerd. Deze zijn richtinggevend geweest voor het onderzoek naar de bandkeramische cultuur, maar de huidige vraagstellingen vragen om een gedetailleerd inzicht in de onderzoeksgegevens. Daartoe is het noodzakelijk deze “vergeten” gegevens boven water te halen en voor iedereen toegankelijk te maken.
Het gehonoreerde NWO-Odyssee projectvoorstel behelst de uitwerking van dertien (nood)opgravingen, uitgevoerd door de Universiteit Leiden, het Rijksmuseum van Oudheden en/of amateurarcheologen in de periode vóór de grote opgravingen van Modderman (1926-1949) en de periode daarna (1970-2000) onder de projectnamen Beek-Molensteeg, Berg aan de Maas-Pastoor Eijckstraat, Catsop-Spoorlijn, Echt-Annendaal, Geleen-Bergstraat, Geleen-Centraal Laboratorium, Geleen-Seipgensstraat, Geleen-Urmonderbaan, Maastricht-Belvedère, Maastricht-Caberg, Maastricht-Klinkers en Stein-Haven. Het is een selectie van onderzoeken uit een, helaas, groter aantal van niet of nauwelijks uitgewerkte onderzoeken. De integratie van die oude en jonge, maar niet afdoend gepubliceerde opgravingen met de wèl afdoend gepubliceerde opgravingen zullen de wetenschappelijke meerwaarde opleveren. Naast het uitwerken van de diverse onderzoeken is minstens zo belangrijk dat er kennisoverdracht plaatsvindt. Het project is een uniek samenwerkingsverband tussen archeologen uit een academische setting (Faculteit der Archeologie Universiteit Leiden; diverse specialisten), beleidsuitvoerende setting (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), commerciële setting (Archeologisch onderzoek Leiden; diverse specialisten), heemkunde setting (amateurarcheologen), gemeentelijke setting (Gemeente Maastricht) en museale setting (Rijksmuseum van Oudheden). Juist de combinatie van (amateur)onderzoekers van het eerste uur die in meerdere of mindere mate betrokken zijn geweest bij bovenstaande projecten én jonge onderzoekers die richtinggevend zijn voor de nieuwe generatie, laat het fundamentele belang van dit project zien. Uitwerking van de genoemde onderzoeken en kennisoverdracht vormen naast publieke voorlichting, in de vorm van een tentoonstelling en een website, het centrale thema van het hier voorgestelde project. Met behulp van deze website waar LBK publicaties digitaal worden verzameld en openbaar toegankelijk gemaakt alsmede een tentoonstelling in het RMO, wordt nadrukkelijk getracht een groter publiek te bereiken en een maatschappelijke meerwaarde verkregen.

De "vergeten" vindplaatsen