[News] Dit potje is zeventig eeuwen oud

bron: Leidsch Dagblad 10-10-2012

De Leidse universiteit en musea beschikken over schatkamers vol kennis, kunst en geschiedenis. Elke week in het Leidsch Dagblad staat de schijnwerper gericht op een van hun schatten.

Deze week: een zevenduizend jaar oude pot uit het Museum voor Oudheden.
De boeren, die zich rond 5300 voor Christus in Nederland vestigden, hadden boerderijen tot wel 35 meter lang, hoedden vee en verbouwden gewassen. Over nieuw onderzoek naar deze vroege Nederlanders heeft het Rijksmuseum van Oudheden tot 25 november een tentoonstelling in de zaal naast de bekende Egyptische tempel. Een van de stukken in de tentoonstelling is een bijzondere bandkeramieken pot. Die dateert van de periode tussen 5300 en 4900 voor Christus en is in de jaren vijftig opgegraven in Sittard. De versiering van de pot duidt op een vroege fase van de bandkeramiek en het is daarmee echt een pot van de eerste boeren in ons land. Er zijn maar weinig van dergelijke potten in een stuk overgebleven. De destijds nieuwe levenswijze had haar wortels in het Nabije Oosten, waar rond 9000 voor Christus de eerste dieren en gewassen werden gedomesticeerd. Die cultuur verspreidde zich vervolgens over Europa. In alles vormde zij een breuk met duizenden jaren van jagen en verzamelen. Voor het eerst zette de mens de natuur naar zijn hand. Deze eerste boeren zijn genoemd naar de lineaire bandvormige versiering op hun aardewerk. De ‘bandkeramische cultuur’ is een typisch Europees verschijnsel en komt voor van de Oekraïne in het oosten tot Parijs in het westen. Het is een zeer herkenbare cultuur met gelijkvormig aardewerk, dezelfde huizen, tradities en stijlen. Een van de rijkste vindplaatsen is een enorme kuil op een nederzetting in de buurt van Maastricht. Daarin zaten maar liefst 3700 stukken aardewerk, vuursteen en lemen brokken (meer dan 46 kilo). Hele potten zijn daar niet gevonden. Opvallend is het vele fijne aardewerk met een afwijkende decoratie, zoals potten met wratten en een beker met een Maltezer kruis aan de onderkant.
Het is niet duidelijk waar dit bijzondere aardewerk vandaan kwam: luxe goederen van ver? Speciaal gemaakt voor een gebeurtenis? En waarom allemaal in één kuil? Misschien mogen we wel aan een ritueel motief denken, zoals de uit de etnografie bekende potlatch, een statusverhogend feest van rivaliserende stammen waarbij waardevolle objecten werden uitgedeeld en soms vernietigd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Deze bandkeramieken pot dateert van 5300-4900 voor Christus. Hij is in de jaren vijftig opgegraven in Sittard (foto: RMO).

 

3 thoughts on “[News] Dit potje is zeventig eeuwen oud”

  1. Is de afgebeelde LBK-pot geen replica van een gerestaureerde Flombornpot die gevonden is in Geleen? Een relatief groot fragment van een pot uit de zogenaamde Flombornfase met een dergelijk motief is in 1955/56 opgegraven tijdens het onderzoek van de LBK-nederzetting “Kluis” (Seipgensstraat). Deze opgraving werd verricht door het Biologisch Archaeologisch Instituut (BAI) van de Universiteit Groningen. De pot is door het BAI gerestaureerd en bevindt zich sedert eind jaren vijftig van de vorige eeuw in de collectie van de Gemeente Geleen. Deze collectie wordt thans beheerd door de Heemkundevereniging Geleen.
    Mij is geen vergelijkbaar Flombornaardewerk uit Sittard bekend.

    Harry Vromen, Geleen

  2. De afgebeelde pot is inderdaad uit Geleen afkomstig (zie Modderman 1958/59, p.151). Nu blijkt ook nog dat de afgebeelde pot niet de tentoongestelde pot is. Hier ging dus even wat fout. De “goede” pot zal snel op de website worden geplaatst maar dat wil ik natuurlijk wel nog even goed controleren. Zo verleidelijk is de spreekwoordelijke steen dan ook niet…

    1. De “juiste” pot is inmiddels nu goed afgebeeld op deze pagina en is ook diegene die ook in de tentoonstelling is te zien. Het betreft hier geen replica maar wel een fraaie gerestaureerde pot. Hij is gelukkig ook 7000 jaar oud! De context van deze pot is evenwel nog onduidelijk hoewel wel staat aangegeven dat deze uit Sittard komt. Hij staat echter niet afgebeeld in de publicatie van Modderman uit 1959 over zijn onderzoek in Sittard. Uit deze publicatie blijkt dat het versieringstype A1a zoals hij deze destijds nog zo benoemde grote gelijkenissen vertoont met het zgn Flomborn aardewerk van Geleen de Kluis. Wellicht iets jonger, maar we kunnen toch concluderen dat de eerste bandkeramische bewoning in Sittard ook al vroeg in de bandkeramiek ligt. Het is nog steeds de wens om de opgravingen van Sittard en Geleen de Kluis nogmaals goed onder de loep te nemen gezien de potentiële wetenschappelijke waarde van beide onderzoeken. Het valt buiten het bereik van het Odyssee project maar wellicht dat bij een volgend project deze onderzoeken wel opnieuw bekeken kunnen worden.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>