bron: Leidsch Dagblad 10-10-2012

De Leidse universiteit en musea beschikken over schatkamers vol kennis, kunst en geschiedenis. Elke week in het Leidsch Dagblad staat de schijnwerper gericht op een van hun schatten.

Deze week: een zevenduizend jaar oude pot uit het Museum voor Oudheden.
De boeren, die zich rond 5300 voor Christus in Nederland vestigden, hadden boerderijen tot wel 35 meter lang, hoedden vee en verbouwden gewassen. Over nieuw onderzoek naar deze vroege Nederlanders heeft het Rijksmuseum van Oudheden tot 25 november een tentoonstelling in de zaal naast de bekende Egyptische tempel. Een van de stukken in de tentoonstelling is een bijzondere bandkeramieken pot. Die dateert van de periode tussen 5300 en 4900 voor Christus en is in de jaren vijftig opgegraven in Sittard. De versiering van de pot duidt op een vroege fase van de bandkeramiek en het is daarmee echt een pot van de eerste boeren in ons land. Er zijn maar weinig van dergelijke potten in een stuk overgebleven. De destijds nieuwe levenswijze had haar wortels in het Nabije Oosten, waar rond 9000 voor Christus de eerste dieren en gewassen werden gedomesticeerd. Die cultuur verspreidde zich vervolgens over Europa. In alles vormde zij een breuk met duizenden jaren van jagen en verzamelen. Voor het eerst zette de mens de natuur naar zijn hand. Deze eerste boeren zijn genoemd naar de lineaire bandvormige versiering op hun aardewerk. De ‘bandkeramische cultuur’ is een typisch Europees verschijnsel en komt voor van de Oekraïne in het oosten tot Parijs in het westen. Het is een zeer herkenbare cultuur met gelijkvormig aardewerk, dezelfde huizen, tradities en stijlen. Een van de rijkste vindplaatsen is een enorme kuil op een nederzetting in de buurt van Maastricht. Daarin zaten maar liefst 3700 stukken aardewerk, vuursteen en lemen brokken (meer dan 46 kilo). Hele potten zijn daar niet gevonden. Opvallend is het vele fijne aardewerk met een afwijkende decoratie, zoals potten met wratten en een beker met een Maltezer kruis aan de onderkant.
Het is niet duidelijk waar dit bijzondere aardewerk vandaan kwam: luxe goederen van ver? Speciaal gemaakt voor een gebeurtenis? En waarom allemaal in één kuil? Misschien mogen we wel aan een ritueel motief denken, zoals de uit de etnografie bekende potlatch, een statusverhogend feest van rivaliserende stammen waarbij waardevolle objecten werden uitgedeeld en soms vernietigd.

Deze bandkeramieken pot dateert van 5300-4900 voor Christus. Hij is in de jaren vijftig opgegraven in Sittard (foto: RMO).