Category Archives: Presentation

NOaA-lezingen 3 juli 2014

Aankondiging: NOaA-lezingen 3 juli 2014

Inleiding:
De NOaA-lezingen van juli staan in het teken van onderzoek naar de Lineair Bandkeramische Cultuur. Naast de presentatie van de resultaten van recent onderzoek wordt vooruitgekeken naar thema’s en vragen voor toekomstig onderzoek. Sprekers zijn Luc Amkreutz van het Rijksmuseum der Oudheden en Ivo van Wijk van ARCHOL.

Programma:

10.00-10.45 ‘Vergeten’ onderzoeken van de Bandkeramiek – dr Luc Amkreutz (Rijksmuseum van Oudheden)
10.45-.11.00 Koffiepauze
11.00-11.45 ‘Terug naar de Bandkeramiek’ en weer vooruit? – drs Ivo van Wijk (ARCHOL)
11.45-12.30 Discussie

Samenvattingen:
‘Vergeten’ onderzoeken van de Bandkeramiek – dr Luc Amkreutz (Rijksmuseum van Oudheden) Het onderzoek naar de vroegneolithische Lineair Bandkeramische Cultuur (LBK) kent een lange geschiedenis. Vanaf de eerste ontdekking in Nederland in 1925 zijn talrijke opzienbarende vondsten gedaan die gezamenlijk een beeld hebben geschapen van de overgang van een jagend en verzamelend naar een boerenbestaan in Zuid-Nederland. Deze transitie markeert een van de belangrijkste momenten in onze menselijke geschiedenis en daarom stond zij vroeg en veel in de wetenschappelijke belangstelling. Het onderzoek naar deze interessante periode in Nederland wordt gekenmerkt door betrokkenheid van diverse (amateur-)archeologen. Het bekendst zijn de projecten van Modderman geweest die internationaal toonaangevende publicaties opleverden. Toch zijn er vele onderzoeken die niet of onvoldoende zijn gepubliceerd, maar die het beeld van de bekende vindplaatsen Elsloo, Geleen, Stein en Sittard wel veel completer maken. Het Odyssee-project ‘Terug naar de Bandkeramiek, ‘vergeten onderzoeken van de Bandkeramiek’ heeft in deze leemte voorzien.
Na drie jaar is dit project tot een geslaagd einde gebracht. Een overzicht is dan ook op zijn plaats. Binnen een groot samenwerkingsverband zijn 14 vindplaatsen opnieuw bekeken en met elkaar vergeleken. Het leverde opmerkelijke bevindingen op die tot nu toe niet als zodanig zijn herkend. In een synthetiserend kader ontvouwt zich langzaam een andere kijk op de eerste Limburgse boeren. In deze bijdrage worden de opzet van het project, de valkuilen en de resultaten besproken.

‘Terug naar de Bandkeramiek’ en weer vooruit? – drs Ivo van Wijk (ARCHOL)

Samenvatting
Na het grootschalig nederzettingsonderzoek van Modderman in de periode 1940-1970 nam de aandacht vanuit de wetenschappelijke wereld voor de Nederlandse Bandkeramiek langzaam af. Vooral in de periode daarna raakt de kennis versnipperd en valt het Bandkeramisch onderzoek nagenoeg buiten alle onderzoeksaandacht. Toch blijft de Bandkeramiek tot de verbeelding spreken en vindt er mondjesmaat nog, voornamelijk nood- en kleinschalig, onderzoek plaats. Met de komst van Maltagericht, commercieel uitgevoerd onderzoek is er een nieuwe impuls gekomen die momenteel haar vruchten afwerpt. Het Bandkeramisch onderzoek dat voornamelijk wordt uitgevoerd door Archol in samenwerking met de Faculteit der Archeologie van de Universiteit Leiden en het Rijksmuseum van Oudheden, lijkt te hebben gezorgd voor een hernieuwde en groeiende maatschappelijke aandacht voor de eerste boeren in Nederland. Menig Limburgse gemeente identificeert zich met de Bandkeramiekers en momenteel zijn talrijke initiatieven ontplooid om de Bandkeramiek breed in de belangstelling te zetten. Ondanks deze groeiende publieke betrokkenheid zorgen de slinkende budgetten voor uitholling van het onderzoek, terwijl internationaal wel een verdiepingsslag plaatsvindt waarbij nieuwe ideeën worden getoetst en beproefd met behulp van natuurkundig onderzoek. Wil het Nederlandse bandkeramisch onderzoek daar op kunnen aansluiten dan is een heroverweging van onderzoeksmethodiek en inzet van financiën nodig. Verdieping van het onderzoek vult de details in die juist nodig zijn om maatschappelijke betrokkenheid te waarborgen. In de lezing wordt een overzicht geboden van de stand van kennis tot nu toe, nieuwe onderzoeksvragen geformuleerd, worden een aantal maatschappelijk gerichte initiatieven gepresenteerd en nieuw specialistisch onderzoek belicht.

Voor wie:
De lezingen zijn voor iedereen toegankelijk

Kosten:
Er zijn geen kosten aan verbonden

Meer informatie:
Aanmelden en nadere informatie: Tessa de Groot, t.de.groot@cultureelerfgoed.nl of http://www.archeologieinnl.nl/noaa-lezingen

Locatie:
Auditorium, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Smallepad 5, Amersfoort

The First Euregional Archaeological Conference

What’s new about the Linearbandkeramik culture in the Meuse-Rhine region

The Euregion Meuse-Rhine saw the arrival of the first people introducing agriculture to the area about 7.400 years ago. Because of their specific style of pottery decoration, these pioneer farmers have become famous as the Linearbandkeramik culture (commonly abbreviated as LBK).
These first agriculturalists have been subject to research for over a hundred years. Even though this long period of investigation has yielded an enormous amount of research data, there are still more questions than answers.

Programme Nov 6th to 9th, 2014
Thursday Nov 6th, Stayokay Maastricht:
Two evening lectures in Dutch with prof. dr. Wil Roebroeks and dr. Remko Kuipers on prehistoric subsistence strategies: the introduction of fire and paleodiet.

Friday and Saturday Nov 7th – 8th, Stadsschouwburg Sittard:
LBK Conference with more than twenty presentations in English involving researchers from Germany, France, the Netherlands and Belgium who will present their latest insights, discoveries and theories.
In four sessions:

  • Ideology and Social Organisation (prof. dr. Andreas Zimmerman from Cologne University),
  • LBK Landscape (prof. dr. Corrie Bakels from Leiden University)
  • Technology (dr. Caroline Hamon from French National Centre for Scientific Research)
  • LBK Neighbours (prof. dr. Leendert Louwe Kooijmans)

Sunday Nov 9th, LBK-landscape (departure near Stadsschouwburg Sittard):
Field trip by bus in English / Dutch. The excursion will cross the LBK landscape of the Belgian and Dutch provinces of Limburg and will visit four LBK sites.

Information and registration

For more information and registration, please visit the (English) section of the AVL website
LBK conference 2014

Steentijddag 2014

Programma voor de 24e Steentijddag op 25 januari 2014
Leiden, Lipsiusgebouw, Universiteit, Cleveringaplaats 1

10.30-11.00 Ontvangst, inschrijving, koffie en thee
11:00-11.30 Izabel Devriendt: Swifterbant stones. Het einde van een proefschrift, het begin van een verhaal
11.30-12.00 Willem-Jan Hogestijn: ‘To sieve or not to be?’ Het belang van boren en zeven voor steentijdvindplaatsen.
12:00-12:30 Simone Bloo en Peter Stokkel: Chronologiebepaling Vlaardingenaardewerk op basis van verschraling te mager?

12.30-14:00 LUNCH
Tevens is het mogelijk publicaties te kopen en te verkopen en elkaar vondsten te tonen.

14:00-14:30 Steentijdberichten
- Luc Amkreutz: Persistent Traditions. Neolithisatie in de wetlands (10 min)
- Marijke Bekkema:Van Zwerfkei tot Deksteen. Bouwmateriaal en verspreiding van megalithische monumenten in Nederland, Duitsland en Denemarken (10 min)
- Ivo van Wijk: boekaankondiging Odyssee Bandkeramiek (5 min)
-Linda Dielemans: Zomerwoud: het einde van de midden-steentijd tot leven gebracht (5 min)

14:30-15:00 Jan Willem van der Drift: Schuine bipolaire afslagtechniek in de oude steentijd. Nieuwe inzichten
15.00-15.30 THEEPAUZE
15:30-16:00 Alexander Verpoorte: Neanderthalers in Den Bosch – enkele eerste inzichten
16:00-16:30 Ineke de Jongh: Federmesser-patronen in Nederland en Vlaanderen
16.30-17.30 BORREL Borrel in het Rijksmuseum van Oudheden

Kijk op www.rmo.nl/steentijddag voor uitgebreide informatie over het programma.

Ivo van Wijk oreert over de reconstructieplaat van Mikko Kriek, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht

LBK weer thuis!

Zoals ook de wet van Malta propageert is het een belangrijke taak voor de archeologie dat de informatie over nieuwe ontdekkingen en vondsten ook gecommuniceerd  wordt naar een breder publiek. Binnen het Odyssee-project zijn we die verplichting ook aangegaan tegenover NWO en dat is uitgemond in onder meer deze website en een kleine tentoonstelling, getiteld ‘de eerste Boeren’ in het Rijksmuseum van Oudheden, waarover eerder al werd bericht. Nu is die communicatie noodzakelijk maar ze blijft toch ook in enige mate abstract omdat het de verslaglegging van een onderzoek en resultaten betreft, van deels nog niet afgerond onderzoek, en buiten de directe context van het gevondene. Vanuit het perspectief van het RMO is dat een van de manco’s, het gemis van een landschappelijke omgeving, waar een verhaal echt thuis hoort. Gelukkig bleef het daar niet bij. Vrij kort na de presentatie meldde zich, onder meer,  het Thermenmuseum in Heerlen in de persoon van conservator Karen Jeneson. Men was erin geïnteresseerd de presentatie over te nemen. Hoewel het zwaartepunt van het Thermenmuseum natuurlijk de Romeinse bewoning van Zuid-Limburg betreft, heeft men geen oogkleppen op en heeft, zeker ook binnen het samenwerkingsprogramma Historisch Goud, de ambitie om de Limburgse archeologie breder in de kijker te spelen. Daarom toog ik eind juni dan ook naar mijn geboorteplaats om samen met Karen de tentoonstelling in te richten.  Hoewel de presentatie voor een belangrijk deel dezelfde is als in Leiden, heeft de tentoonstelling door het ruimtegebruik, de andere vitrines, met andere afmetingen en de aparte plek voor de maquette toch een andere ‘feel’. Sommige stukken zijn beter te zien en je kijkt er op een andere manier naar. In de communicatie naar buiten ligt het accent ook meer op de rol van de LBK in Limburg met als titel: ‘De eerste boeren. Over de bandkeramiek op de Zuid-Limburgse lössgronden’. Opvallend is ook de tekst op de website: ‘Met deze presentatie zijn de schatten van Limburg weer terug op Limburgse bodem!’ Het lijkt me goed dat op te vatten als een positieve vorm van chauvinisme, waarbij het doel is de mix van beheer van archeologische objecten, onderzoek, het maken van tentoonstellingen en het tonen van vondsten en nieuwe ontdekkingen nationaal en regionaal zoveel mogelijk te maximaliseren. De tentoonstelling is in ieder geval nog tot en met 1 juni 2014 in Heerlen te bewonderen en zoals eerder al werd bericht zal in het najaar een lezingenprogramma plaatsvinden. Houd de website van het Thermenmuseum in de gaten: http://www.thermenmuseum.nl/activiteit/de-eerste-boeren-van-nederland.

Tweetal vitrines van "De eerste boeren', Thermenmuseum Heerlen
Tweetal vitrines van “De eerste boeren’, Thermenmuseum Heerlen
Een vitrine met dissels, vuursteen, en een maalsteen 'De eerste boeren' Thermenmuseum Heerlen
Een vitrine met dissels, vuursteen, en een maalsteen ‘De eerste boeren’ Thermenmuseum Heerlen
maquette Elsweiler 'De eerste boeren' Thermenmuseum Heerlen
maquette Elsweiler ‘De eerste boeren’ Thermenmuseum Heerlen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Een ander voorbeeld is de presentatie die onlangs in Maastricht opende naar aanleiding van de opgraving van de bandkeramische nederzetting op de Cannerberg. In samenwerking met Archol en de gemeente Maastricht/Centre Céramique is hier, na gunning van het project, door het Rijksmuseum van Oudheden en Centre Céramique een presentatie gemaakt, getiteld: ‘De eerste Maastrichtenaren waren tóch boeren’ (zie: http://erfgoed.centreceramique.nl/index.php?id=3985). Samen met conservator Wim Dijkman richtte ik daar medio juli de presentatie in.

De mini-expo die nog tot 1 september loopt biedt een eerste blik op de ontdekkingen gedaan op de Cannerberg. Zo komen, (naast een stuk ontdekkingsgeschiedenis, dat begint met de brief van Kengen aan Holwerda en tevens een vitrine met vondsten van ontdekker Hub Philippen), diverse vondsten uit de bandkeramiek, ijzertijd, Romeinse tijd en moderne periode aan bod.

Bijzonder is dat de tentoonstelling slechts enkele weken nadat de laatste schep de grond in was gegaan plaatsvond: de modder zat er soms nog aan. Op die manier konden de mensen uit Maastricht, die al via diverse artikelen en filmpjes op de hoogte van de ontdekkingen waren gehouden meteen een kijkje komen nemen van/bij hún erfgoed. Op die manier merk je dat wat door de archeologen de nederzetting ‘Hoogcanne’ is gedoopt al snel onderdeel van het culturele repertoire van de Maastrichtenaren wordt. Hoewel ik als boer uit Segietere natuurlijk vooral trots was op  de titel, bleek die associatie en ‘het claimen van het verleden’ ook uit de Maastrichtse versie ervan: ‘dus de eerste boeren waren Maastrichtenaren’.

Een mooie kroon op deze Blitztentoonstelling vormt de reconstructietekening die door Mikko Kriek gemaakt is. Doordat een deel van de uitwerking van de gegevens al tijdens het veldwerk plaatsvond was er op het niveau van de nederzetting zelf al heel wat informatie beschikbaar. Aan de hand daarvan en de input van verschillende experts kon een tot de verbeelding sprekende reconstructie van ‘Hoogcanne’ gemaakt worden. Juist dat soort beeldende elementen brengt voor veel mensen het verleden dichterbij.

Uit beide voorbeelden spreekt de waarde van het tonen van cultureel erfgoed in de regio waar het gevonden wordt. In het geval van Heerlen de ambitie om een podium voor Limburgse archeologie te zijn en in het geval van Maastricht door het publiek direct bij recent ontdekt erfgoed te betrekken. De rol van het RMO krijgt in dit soort projecten ook steeds meer gestalte. Uit de plannen voor het nieuwe museumbestel en in de in juni verschenen museumbrief van het ministerie van OCW blijkt dat deze rol ook degene is die van ons in de toekomst wordt verwacht. Het RMO is in die zin een centraal museum of moedermuseum dat niet alleen in huis, maar juist ook regionaal haar collectie en kennis inzet in publiekscommunicatie. Van enkel een instituut worden we wellicht ook meer een netwerk en een merk. De enthousiaste samenwerking met de collega’s in Maastricht en Heerlen, maar ook bv. in Ede afgelopen jaar vormt daar een voorbeeld van. Wellicht hebben we de periode van parochialisme versus Bovenmoerdijkse arrogantie, waarmee Holwerda al kampte nu wel definitief achter ons gelaten.

door Luc Amkreutz

Ivo van Wijk oreert over de reconstructieplaat van Mikko Kriek, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht
Ivo van Wijk oreert over de reconstructieplaat van Mikko Kriek, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht
Net uit het Veld'Cannerberg Centre Céramique Maastricht
Net uit het Veld’Cannerberg Centre Céramique Maastricht
Overzicht van de tentoonstelling, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht
Overzicht van de tentoonstelling, Cannerberg, Centre Céramique Maastricht
Limburgse Archeologie dagen 2013

Lustrum Limburgse Archeologie Dagen (12-13 april 2013)

Op een bijzondere locatie, naast het 13e eeuwse mikwe (Joods ritueel bad), dat onlangs is geplaatst in het Limburgs Museum, vindt op vrijdag 12 en zaterdag 13 april aanstaande het congres Snippers en scherven plaats. Centraal hierin staan vragen, maar natuurlijk ook antwoorden, zoals: hoe verhouden archeologie en historie zich tot elkaar, wat zijn de overeenkomsten in hun aanpak, wat voegt elk toe en waarin verschillen ze? De vijfde Limburgse Archeologie Dag wordt in samenwerking met het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (LGOG), dat het 150-jarig bestaan viert, georganiseerd als een tweedaags congres in het Limburgs Museum te Venlo.

Het congres heeft een grensoverschrijdend perspectief, zowel ruimtelijk als in tijd. Elk van beide dagen heeft een meer specifieke invalshoek. Op de eerste dag staat het thema “Archeologie en historische bronnen” centraal en op de tweede dag “Over de grenzen van de Limburgse archeologie.” De dagen starten met een key note speaker.

De eerste dag is dat de bekende Vlaamse historicus, columnist en journalist van dagblad De Standaard Marc Reynebeau. Hij zal zijn licht doen schijnen over de relatie historie en archeologie. Die avond is wordt er in het Grand Café van het Limburgs Museum een speciale historische culinaire maaltijd geserveerd, met als thema chronologie.
De tweede dag vangt aan met Prof. Dr. Nico Roymans (VU-Amsterdam) die de archeologie van Limburg in grotere wereld zal plaatsen. Na deze inleiders volgen twee reeksen van lezingen met als onderwerpen o.a.: de missing link, de geschiedenis van het archeologisch onderzoek te Rijckholt, historische bronnen en villa’s, Karel de Grote, relieken, vissen, schansen, het klooster van Susteren, een negentiende-eeuws kerkhof in Tegelen en de Tweede Wereldoorlog.

Tijdens deze dagen wordt de Guillonpenning uitgereikt aan een persoon of instelling met grote verdiensten voor de Limburgse archeologie en natuurlijk ontbreekt ook de Grote Archeologie Quiz niet. Neem alvast een kijkje op het programma voor beide dagen.

Limburgse Archeologie dagen 2013
Limburgse Archeologie dagen 2013

 

LPLK

5e Louwe Kooijmans Lezing

De Louwe Kooijmanslezing is een initiatief van het Rijksmuseum van Oudheden en de Faculteit der Archeologie van de Universiteit Leiden, ingesteld ter ere van het academisch afscheid van prof.dr. Leendert Louwe Kooijmans in juni 2008.

Vijfde Louwe Kooijmanslezing door dr. Pierre Pétrequin

De vijfde Louwe Kooijmanslezing wordt gegeven op woensdag 17 april 2013 door dr. Pierre Pétrequin, directeur de recherche van het Centre National de la Recherche Scientifique aan de Université de Franche-Comté, Besançon. Hij is winnaar van de Prehistoric Society Europa Prize 2010. Zijn Engelstalige lezing heet:

Production and circulation of Alpine jade axes during the V-IVth millenium in a European perspective
(Vervaardiging en uitwisseling van Alpiene jadeiet bijlen gedurende het vijfde en vierde millennium v.Chr. vanuit een Europees perspectief)

De verspreiding van bijlen van jadeiet

Vanaf het einde van het zesde millennium voor Christus werd jadeiet gedolven bij Monte Viso in de Italiaanse Alpen, op een hoogte van 1500 tot 2400 meter. Dit vormde het begin van een lange traditie van productie van de bekende grote bijlen: jadeiet, omphaciet en eclogiet. Tijdens het vijfde en vierde millenium raakten ze verspreid over heel West-Europa. Ze worden gevonden op aanzienlijke afstanden van de bron, met een oost-west verspreiding (Ierland-Bulgarije) van 3300 kilometer en een noord-zuid verspreiding (Denemarken-Sicilië) van meer dan 2000 kilometer.

De uitwisseling van Alpien jadeiet vertegenwoordigt een bijzonder fenomeen van contact en interactie tussen niet-egalitaire samenlevingen van een voorheen onbekende omvang. Varna (Bulgarije) in het oosten en de Golf van Morbihan (Bretagne) in het westen lijken deze twee polen van sociale dynamiek te vertegenwoordigen, met een belangrijke vormende invloed op het Europa van het vijfde en vierde millenium voor Christus.

Aanmelden

Graag vóór 15 april 2013 aanmelden door dit digitale aanmeldingsformulier in te vullen en te verzenden.

  • Datum: woensdag 17 april 2013
  • Aanvang: 19.30 uur
  • Locatie: Tempelzaal
  • Entree: gratis
  • Voertaal: de lezing is in het Engels
  • Borrel: u bent welkom op de borrel na afloop van de lezin
© Pierre Pétrequin
© Pierre Pétrequin
© Pierre Pétrequin
© Pierre Pétrequin
Nieuwe afdeling Archeologie van Nederland in Rijksmuseum van Oudheden 3_Foto Mike Bink

Inzoomen op het verleden: De visuele reconstructie van de bandkeramische nederzetting van Elsloo in de opstelling ‘Archeologie van Nederland’ (RMO)

De afdeling ‘Archeologie van Nederland’ staat er alweer bijna twee jaar. In de benadering van het algemene verhaal dat we vertellen (300.000 jaar archeologische geschiedenis ) was één van de belangrijke keuzes om niet hét/één verhaal van het verleden te willen vertellen (dus zo leefden de Neanderthalers, of dit deden de Merovingers), maar de bezoeker aan de hand van een keten vindplaatsen door de tijd mee te nemen. Dat betekent dat je in kunt zoomen op plekken om te vertellen wat de mensen daar deden. Dat is dus een kleiner, maar wel objectiever verhaal, dat in de grotere verhaallijn past. Men zit dus veel dichter op de huid van de vroegere bewoners van een plek en leert over de verschillende aspecten van hun levenswijze.

Eén van de vindplaatsen in deze reis door de tijd is Elsloo. Middels objecten van zowel het grafveld als de nederzetting wordt het verhaal van de bandkeramische bewoning uiteen gezeten. In de vitrine met artefacten uit de nederzettingscontext is ook een film te zien over het maken van bandkeramisch aardewerk.  De vitrines worden geaccentueerd door een metersgrote uitvoering van de bandvormige versiering op het aardewerk, weergegeven op het lint dat alle vindplaatsen in de tijd verbindt (zie afbeelding).

Aangezien de bandkeramiek een cruciale nieuwe fase in onze bewoningsgeschiedenis inluidt, de overgang naar een sedentair boerenbestaan, is er tevens voor gekozen een stuk verdieping te bieden middels een audiovisuele ondersteuning. Gekozen werd voor een ‘Google-zoom-moment’, waarbij middels de huidige kaarten van Google Earth ingezoomd wordt op de exacte locatie van de opgraving van Elsloo door Modderman in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Met behulp van nieuwe reconstructietekeningen is vervolgens de situatie van meer dan 7000 jaar geleden uitgebeeld. Binnen de vormgeving door Kinkorn BV werden de tekeningen voor deze audiovisuele ondersteuning gemaakt door Paul Maas en geanimeerd door hem in samenwerking met Frank van Mourik.

De animatie Elsloo begint met een vuursteen slaande man die een klein jongetje het vak bijbrengt. Daarna zoomt het beeld uit en zien we delen van de nederzetting, kuilen, een huis waarvan het dak gedekt wordt, een afgebrand huis, mensen die op jacht gaan, koeien, tuintjes met gewassen. Het beeld zoomt vervolgens nog verder uit en we zien Elsloo als een kleine enclave in het hoog opgaande eiken-lindenbos, het is herfst.  Schuin vanboven zien we de noordwest-zuidoost gerichte boerderijen, de akkers naar het oosten en zuiden en ten noorden van de nederzetting het grafveld waar op dat moment ook een crematie of ritueel plaatsvind. Duidelijk zichtbaar is verder de overgang naar het laagterrras en de loop van de Maas die niet de enkelvoudige stroom is die we nu kennen, maar meer een rivière al îlots.

In de laatste twee scènes zoomt het beeld verder uit. Eerst richten we onze blik naar het noordwesten waar we kort de levenswijze van de Mesolithische bewoners van Hardinxveld zien. Deze vindplaats gaat vooraf aan Elsloo en staat mede in het teken van contacten tussen jager-verzamelaars en vroege boeren, zoals onder meer aangetoond door de vondst van een bandkeramische pijlpunt op Hardinxveld-Polderweg. Het doel van deze combinatie is om het verschil in levenswijze te visualiseren tussen de sedentaire bandkeramische boeren in hun dorpen en de kleinschalige, mobiele jager-visser-verzamelaars op de donken in de Alblasserwaard. Daarna zoomt het beeld nog verder uit en zien we een kaart van Europa, waarbij Elsloo in de context van de eerste en tweede golf van bandkeramische verspreiding wordt geplaatst. Als laatste zoomt het beeld verder uit, buiten Europa, naar de’ vruchtbare halve maan’, de regio waar de wilde voorlopers van onze huidige gewassen en huisdieren zijn gedomesticeerd en waar de wortels liggen van ons boerenbestaan.

Het maken van een dergelijke animatie was  in de eerste plaats vooral een (leuke) uitdaging. Ik had nog niet eerder op zo een manier archeologische informatie moeten vertalen. Duidelijk werd hoe nauw de vertaalslag en communicatie luistert tussen kennis van de inhoud en uitvoering doordat de bandkeramische boerderijen in de eerste versie verdacht veel leken op de Karolingische boerderijen van Dorestad, één van de andere animaties.  Daarnaast was het een uitdaging om bepaalde keuzes te maken. Daarbij hebben we bewust niet gekozen voor een hele duidelijke harde stijl, maar meer voor een schetsmatige opzet, ook om binnen het kader van de algehele benadering niet dé waarheid van hét verleden te presenteren. Een mooi voorbeeld is verder de keuze voor de kleding. Daarbij trok ons enerzijds de realistisch, bijna etnografische benadering van de bandkeramiek in het museum in Halle (Landesmuseum für Vorgeschichte), met veel dierenvellen, tandenkettingen, bloed, rode oker en symbolen en anderzijds de archeologische invalshoek gebaseerd op de figurines door professor Jens Lüning. Uiteindelijk hebben we elementen van beide benaderingen overgenomen en gecombineerd (zie bijvoorbeeld de motieven op de kleding van de mensen en de versiering van de huizen).

Terugblikkend ben ik vrij tevreden over deze animatie. Natuurlijk zou je met meer tijd en mogelijkheden een aantal zaken anders aanpakken, zo ligt de hond nu wel erg dicht in de baan van het rondvliegende vuursteen en ligt Elsloo ook erg dicht bij de Maas. Maar, im groβen Ganzen, is het een beeld waar we mee uit de voeten kunnen (althans voor de komende jaren). Opvallend vond ik dat het best een uitdaging is voor zowel archeoloog als tekenaar om archeologische kennis, waarbij toch een hele reeks vraagtekens blijft bestaan te visualiseren. De moeilijkheid ligt daarin om binnen de bandbreedte aan mogelijkheden datgene uit te kiezen dat enerzijds visueel aantrekkelijk is en overtuigt, anderzijds de wetenschappelijke realiteit het best benaderd en in ieder geval geen geweld aandoet. Ik hoop dat dat ook in de ogen van collega-bandkeramiekers geslaagd is.

Afb. Zicht op de vindplaats Elsloo op de afdeling ‘Archeologie van Nederland’ in het RMO. Op de voorgrond de vitrine met de inhoud van twee graven, de bandvormige versiering in het lint en de projectie van de Google Zoom. Foto Mike Bink/Rijksmuseum van Oudheden.

EAA logo_small

Something out of the ordinary? Session at the EAA in Pilzen 2013

The Odyssey project is organizing a session on the 19th EAA meeting in Pilzen called: Something out of the ordinary? Interpreting the diversity in the uniformity of the Early Neolithic Linearbandkeramik in Central and Western Europe.

  • Research into the Early Neolithic Linearbandkeramik (LBK, 5500-4900 cal BC) has over the past two decades presented us with a wealth of new information regarding the settlement and social structure of the earliest farmers in large parts of Central and Western Europe. Apart from traditional excavation archaeology, both isotope and aDNA research recently added a distinct perspective regarding life histories and mobility of humans and animals. This has brought us closer to the dynamics of early Neolithic life in this area and moreover demonstrates the presence of distinct spatio-temporal variation in its regional cultural characteristics. The longstanding formal uniformity of the LBK is gradually yielding and reveals an underlying diversity that is becoming increasingly data-rich.
    The development of these new dimensions in our understanding is anchored in archaeological research ranging from burial customs and deposition practices, to social issues of settlement structure, raw material networks, violence, and mobility. These present the basis for creating a more heterogeneous picture of Early Neolithic groups contrasting with the well-known image of uniform loess-based sedentary farmers with linear ware.In this session papers are invited to discuss LBK diversity in relation to four broad themes:

    • Regional and local inter- and intra-site patterning highlighting particularities in site location choice and settlement structure
    • Expressions of regional style and choice in pottery fabrication and decoration, food economy and raw material (networks)
    • Mortuary and deposition practices that offer a perspective on the manifold choices regarding ritual expressions
    • LBK-life dynamics, isotopic, aDNA and associated research highlighting diversity in (community) life histories

    Contributors are requested to present their research into the aforementioned topics, but also to specifically reflect on how their results relate to our common knowledge of the LBK and to what extent the diversity documented rather befits a difference of degree or of kind.

    Important dates
    The deadline for the submission of papers is on 15 th March 2013
    The deadline for early fee registration is on 1st June 2013

    Organisers: Luc Amkreutz (National Museum of Antiquities, The Netherlands), Ivo van Wijk (Archol BV, The Netherlands) and Fabian Haack (Generaldirektion Kulturelles Erbe Rheinland-Pfalz, Germany)